Tıbbi Yapay Zekâ ve Robotik Cerrahi Hatalarında Hukuki Sorumluluk: Malpraktis, Hekim ve Hastanenin Tazminat Sorumluluğu (2026 Güncel)
Giriş: Tıpta Yapay Zekâ Devrimi ve Ortaya Çıkan Hukuki Riskler
Tıp teknolojisindeki hızlı ilerlemeler; radyoloji görüntülerinin analizinden kanser erken teşhisine, yapay zekâ tabanlı klinik karar destek sistemlerinden (CDSS) Da Vinci benzeri robotik cerrahi sistemlere kadar sağlık hizmetlerinin sunumunu kökten değiştirmiştir. Algoritmaların hekimlere sunduğu yüksek doğruluk oranları tıbbi müdahalelerin başarısını artırırken, diğer yandan kaçınılmaz bir hukuki soruyu da beraberinde getirmektedir: Algoritmanın yanlış teşhis koyması veya robotik cerrahi kolunun operasyon sırasında beklenmedik bir arıza yapması durumunda hukuki sorumluluk kime aittir?
Tıbbi müdahale sonrasında bedensel zarara uğrayan hastalar veya bu teknolojileri kullanan sağlık profesyonelleri sıklıkla şu kritik sorularla karşılaşmaktadır: “Ameliyatım robotik cerrahiyle yapıldı ve operasyon sırasında komplikasyon gelişti; hekim suçu cihaza atabilir mi?” ya da “Yapay zekâ destekli görüntüleme yazılımının tümör tespit edememesi halinde hastane mi, yazılımcı firma mı yoksa hekim mi tazminat öder?”, “Hastaya yapay zekâ veya robotik cerrahi kullanılacağı bildirilmemişse aydınlatılmış onam geçersiz sayılır mı?”
Bu akademik ve uygulamalı rehberimizde; tıbbi yapay zekâ ve robotik cerrahi kaynaklı zararlarda hekimin özen borcunu (TBK m. 506), özel hastanenin istihdam eden sıfatıyla kusursuz sorumluluğunu (TBK m. 66), cihaz üreticisinin ayıplı ürün sorumluluğunu ve aydınlatılmış onamın sınırlarını 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve yerleşik sağlık hukuku ilkeleri ışığında inceliyoruz.
Tıbbi Malpraktis Kapsamında Yapay Zekânın Hukuki Statüsü
Türk Hukukunda ve çağdaş karşılaştırmalı hukukta yapay zekâ sistemleri ve tıbbi robotlar bağımsız bir hukuki kişiliğe sahip değildir. Dolayısıyla bir yapay zekâ algoritmasının veya cerrahi robotun kendi adına doğrudan davalı gösterilmesi ya da cezai olarak yargılanması hukuken mümkün değildir.
Yargıtay ve Danıştay içtihatları ile tıp hukuku doktrini uyarınca tıbbi yapay zekâ sistemleri hukuken “hekimin ve hastanenin kullandığı yardımcı araç (ifa yardımcısı)” statüsündedir.
Yapay Zekâ ve Robotik Cerrahide Hukuki Sorumluluk Kime Aittir?
Yapay zekâ ve robotik cerrahi kaynaklı tıbbi hatalarda sorumluluk bağımsız bir kişiliği olmayan makineye yüklenemez. Tıbbi kararı onaylayan hekim teşhisi ve işlemi denetleme özen borcu (TBK m. 506), sağlık hizmetini sunan hastane istihdam eden kusursuz sorumluluğu (TBK m. 66), teknik arıza halinde ise üretici firma ayıplı ürün sorumluluğu kapsamında müteselsilen sorumludur.
Hekimin Özen ve Gözetim Yükümlülüğü (TBK m. 506)
Hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişki kural olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesinde düzenlenen vekalet sözleşmesi hükümlerine tabidir.
Vekalet sözleşmesinde hekim, hastanın tedavisini üstlenirken en hafif kusurundan dahi sorumludur. Yapay zekâ klinik karar destek sistemleri hekime yalnızca tavsiye ve istatistiki olasılık sunar; nihai tıbbi kararı verme ve uygulama yetkisi ile sorumluluğu münhasıran hekime aittir.
Körü Körüne Güven Yasağı (Otonomi Sınırı): Hekim, yapay zekânın verdiği teşhis veya tedavi önerisini mesleki bilgi ve klinik tecrübesiyle filtrelemek zorundadır. Algoritmanın açıkça şüpheli veya hastanın klinik tablosuyla çelişen bir önerisine hekimin körü körüne güvenmesi ağır bir özen borcu ihlalidir.
Teknolojiyi Kullanmama Kusuru: Geleceğin sağlık hukukunda tartışılan bir diğer boyut ise; tıbbın ulaştığı çağdaş standart haline gelmiş bir yapay zekâ destekli erken teşhis yöntemini hiç kullanmayarak teşhisin gecikmesine yol açan hekimin de mesleki ihmalden sorumlu tutulabileceğidir.
Özel Hastanenin Sorumluluğu: İstihdam Edenin Kusursuz Sorumluluğu (TBK m. 66)
Özel sağlık kuruluşlarında gerçekleştirilen yapay zekâ destekli operasyonlarda veya teşhis süreçlerinde hastanenin sorumluluğu doğrudan gündeme gelir:
1. Organizasyon ve Donanım Sorumluluğu
Hastaneler, bünyelerinde kullanılan robotik cerrahi sistemlerinin, yazılımların ve medikal donanımların periyodik kalibrasyonunu, yazılım güncellemelerini ve sterilizasyonunu eksiksiz yerine getirmekle yükümlüdür. Sistemin güncellenmemesi veya bakım eksikliği nedeniyle operasyon esnasında robot kolun kilitlenmesi hastanenin doğrudan organizasyon kusurunu oluşturur.
2. İstihdam Edenin Kusursuz Sorumluluğu (TBK m. 66)
Hastane işletmecisi, yapay zekâ sistemini kullanan hekim ve sağlık personelini özenle seçmek, bu personele gerekli sertifikasyon ve teknik eğitimleri aldırmak zorundadır. Personelin cihazı hatalı kullanması sonucu oluşan zararlardan hastane, TBK m. 66 uyarınca kurtuluş kanıtı getiremediği sürece kusursuz olarak sorumludur.
Cihaz ve Yazılım Üreticisinin Ayıp Sorumluluğu
Zararın hekimin uygulama hatasından değil; doğrudan robotik cerrahi cihazının üretim hatasından, yazılımdaki bir algoritma çökmesinden veya sensör yanılgısından kaynaklanması durumunda üretici firmanın sorumluluğu doğar.
Tazminat ve Rücu İlkesi: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Türk Borçlar Kanunu uyarınca ayıplı ürün ve tehlike sorumluluğu devreye girer. Açılan malpraktis davalarında hekim ve hastane, zararın teknik donanım hatasından kaynaklandığını ispat ederlerse üretici firmaya rücu edebilir.
Algoritmik Kararlarda “Aydınlatılmış Onam”ın Önemi
Sağlık hukukunda tıbbi müdahalenin hukuka uygunluk şartı, hastanın hür iradesiyle verdiği aydınlatılmış onamdır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 22).
Yapay zekâ ve robotik cerrahi uygulamalarında aydınlatılmış onamın kapsamı genişlemektedir:
Hastaya ameliyatın geleneksel yöntemle değil, robotik cerrahi ile yapılacağı,
İşlemde yapay zekâ destekli bir sistem kullanılacaksa bu sistemin hata payı ve bilinen komplikasyon riskleri,
Gerekmesi halinde robotik cerrahiden anında açık/geleneksel cerrahiye geçilme ihtimali,
hastaya operasyon öncesinde yazılı, sade ve anlaşılır bir dille anlatılmalı ve onayı alınmalıdır. Hastaya robotik cerrahi kullanılacağı bildirilmeden yapılan operasyonlar, operasyon başarılı geçse dahi aydınlatılmış onam eksikliği nedeniyle hukuka aykırı tıbbi müdahale sayılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Robotik cerrahi sırasında cihaz arızalanırsa ameliyatı yapan doktor sorumlu tutulabilir mi?
Eğer hekim acil duruma karşı geleneksel cerrahiye geçiş planını (yedekleme protokolünü) zamanında devreye sokmuş ve makul mesleki özeni göstermişse arızanın kendisinden sorumlu tutulamaz. Ancak hekim arızayı fark etmesine rağmen ısrarla robotu zorlamış veya açık cerrahiye geçmekte gecikmişse hekimin de sorumluluğu doğar.
Tıbbi yapay zekâ malpraktis davalarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Vekalet sözleşmesine (TBK m. 506) dayalı tıbbi malpraktis davalarında zamanaşımı kural olarak zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 5 yıldır (TBK m. 147/5). Haksız fiil sorumluluğuna dayanılması durumunda ise 2 ve 10 yıllık süreler (TBK m. 72) uygulanır. Eğer hekimin eylemi TCK kapsamında bir taksirle yaralama veya ölüme neden olma suçu teşkil ediyorsa daha uzun olan ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Dava nerede ve hangi mahkemede açılmalıdır?
Özel hastanelere ve serbest çalışan hekimlere karşı açılacak davalar kural olarak Tüketici Mahkemesinde (ve dava şartı arabuluculuk kapsamında) açılır. Kamu hastaneleri ve üniversite hastanelerinde gerçekleşen işlemler için ise İdare Mahkemesinde hizmet kusuru nedeniyle tam yargı davası açılması zorunludur.
Sonuç: Hak Kaybına Uğramamak İçin Hukuki Danışmanlığın Önemi
Yapay zekâ destekli teşhis ve robotik cerrahi malpraktis davaları; adli tıp uzmanları, yazılım mühendisleri ve biyomedikal bilirkişilerin katılımını gerektiren son derece teknik, karmaşık ve yeni gelişen uyuşmazlıklardır. Kusurun hekimde mi, hastane yönetiminde mi yoksa medikal yazılım üreticisinde mi olduğunun tespiti titiz bir delil tespiti ve dosya hazırlığı gerektirir. Hem hastaların telafisi güç bedensel zararlarının tazmininde hem de hekimlerin savunulmasında sağlık hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki danışmanlık alınması tavsiye edilir.
Yukarıda belirtilen bilgiler, genel geçer yasal düzenlemelere ve uygulamalara dayanmaktadır. Ancak, her bireyin durumu farklı olabileceğinden, sağlık hukuku ve tıbbi sorumluluk gibi karmaşık hukuki süreçlerde kişisel durumunuzu ve özel koşullarınızı göz önünde bulundurmak önemlidir. Bu nedenle, tıbbi müdahaleler ve malpraktis iddialarınızla ilgili herhangi bir sorunla karşılaştığınızda mutlaka uzman bir avukattan destek almanız gerekmektedir. Çelik Avcı Gülçek Hukuk Bürosu, sağlık ve bilişim hukuku alanında profesyonel danışmanlık hizmeti sunarak, sizin en uygun çözümü bulmanıza yardımcı olacaktır.
Yorumlar